Nielegalne, w tym podrobione środki ochrony roślin, to jedno z najpoważniejszych zagrożeń dla bezpieczeństwa żywności, zdrowia ludzi i zwierząt oraz środowiska. Uderzają też w uczciwą konkurencję w sektorze rolno-spożywczym. Z tego powodu ruszyła 8. edycja kampanii edukacyjnej „Kupując nielegalnie, szkodzisz wiele razy”, której celem jest ograniczanie zakupu i stosowania nielegalnych produktów oraz wzmacnianie świadomości rolników w obszarze ryzyk zdrowotnych, prawnych i ekonomicznych.
Kampanię realizują wspólnie: Polskie Stowarzyszenie Ochrony Roślin (PSOR), Krajowa Administracja Skarbowa (KAS), Państwowa Inspekcja Ochrony Roślin i Nasiennictwa (PIORiN) oraz Policja, pod patronatem Urzędu Patentowego RP.
Skala problemu: nielegalny rynek to realne ryzyko dla wszystkich
Organizatorzy przypominają, że problem ma wymiar nie tylko gospodarczy, ale i społeczny – dotyka producentów, dystrybutorów, rolników oraz konsumentów. Szacuje się, że rynek nielegalnych środków ochrony roślin stanowi ok. 14% rynku w Unii Europejskiej. Jednocześnie rolnicy mierzą się z rosnącymi kosztami produkcji, co bywa wykorzystywane przez sprzedawców oferujących „okazje”, które w praktyce oznaczają ryzyko.
– Nielegalne, w tym podrobione środki ochrony roślin to realne zagrożenie dla bezpieczeństwa żywności, zdrowia ludzi, zwierząt, środowiska oraz uczciwej konkurencji na rynku – podkreśla Małgorzata Bojańczyk, Dyrektor Generalna PSOR.
Co może być w środku? Substancje wycofane i „chemia niewiadomego pochodzenia”
Według organizatorów, nielegalne produkty mogą zawierać substancje wycofane w UE lub składniki nieznanego pochodzenia. Ich działanie bywa nieprzewidywalne: od braku skuteczności, przez uszkodzenia upraw, po ryzyko w łańcuchu dostaw. Podkreśla się też różnicę w standardach: oryginalne środki przechodzą wieloletnie, rygorystyczne badania, podczas gdy podróbki są nieprzebadane.
Najbardziej ryzykowne kanały: anonimowe aukcje online i handel obwoźny
W praktyce szczególne zagrożenie wiąże się z zakupami w internecie – zwłaszcza na anonimowych aukcjach – oraz z handlem obwoźnym. Służby zwracają uwagę, że proceder ma często charakter transgraniczny. W ramach operacji Silver Axe VIII przejęto 2 040 ton fałszywych lub nielegalnych środków ochrony roślin, zatrzymano 21 podejrzanych oraz zlikwidowano zakłady wykorzystywane do fałszowania.
– Wspieranie szarej strefy wiąże się z narażeniem na surowe konsekwencje prawne – wskazuje podinsp. Ewelina Mączkorowska, Dyrektor Biura Zwalczania Przestępczości Ekonomicznej Komendy Głównej Policji.
Konsekwencje: nie tylko prawo, ale też plon, reputacja i realne koszty
Skutki stosowania nielegalnych środków ochrony roślin wykraczają daleko poza „formalności”. To m.in.:
- ryzyko zdrowotne (dla użytkowników i konsumentów),
- ryzyko środowiskowe (nieprzebadane mieszaniny o nieznanym składzie),
- straty ekonomiczne (słabszy plon, uszkodzenia upraw),
- problemy w łańcuchu dostaw i utrata wiarygodności,
- sankcje administracyjne i karne.
Ważnym elementem kampanii jest też edukacja w obszarze własności intelektualnej: podróbki destabilizują rynek i są przestępstwem. – Wprowadzanie do obrotu towarów oznaczonych podrobionym znakiem towarowym grozi odpowiedzialnością karną – przypomina dr hab. Ewa Skrzydło-Tefelska, Prezes Urzędu Patentowego RP.
Jak kupować bezpiecznie: konkretne zasady, które kampania przypomina
Organizatorzy akcji podkreślają, że można stosować wyłącznie środki ochrony roślin:
- zarejestrowane w Polsce,
- posiadające zezwolenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi na wprowadzanie do obrotu i stosowanie,
- kupowane w punktach wpisanych do rejestru działalności regulowanej prowadzonego przez wojewódzkie inspektoraty ochrony roślin i nasiennictwa,
- z udokumentowanym zakupem (paragon lub faktura).
Uwaga: każdy środek ochrony roślin z obcojęzyczną etykietą jest nielegalny. Czujność powinny wzbudzić także: nieszczelności, wgniecenia i odkształcenia opakowania, a także etykieta nietrwale przymocowana do pojemnika.
Sprzedaż w internecie: legalna, ale często nadużywana
Sprzedaż internetowa środków ochrony roślin jest co do zasady dopuszczona, jednak – jak podkreślają organizatorzy – bywa wykorzystywana do wprowadzania do obrotu nielegalnych produktów. Kampania przypomina też o zmianach przepisów ustawy z 8 marca 2013 r. o środkach ochrony roślin, które mają ograniczać ryzyka sprzedaży online, w tym m.in. zakaz sprzedaży fumigantów przez internet oraz wymogi dotyczące identyfikacji sprzedawców i nabywców pozostałych środków.
Kontrole i działania służb: wyniki z 2025 roku
KAS informuje o udaremnionych próbach wprowadzenia do obrotu nielegalnych środków ochrony roślin zarówno na granicy, jak i podczas kontroli wewnątrz kraju. W 2025 r. wskazywano m.in. na zatrzymania łącznie 693 kg/L na granicy oraz 1606 kg/L w trakcie kontroli w kraju.
W 2025 r. KAS uczestniczyła również w międzynarodowej operacji JCO NOXIA II koordynowanej przez OLAF, prowadzonej w 40 krajach, obejmującej wzmożone kontrole czterech grup towarowych (m.in. środków ochrony roślin). Łącznie zajęto m.in. 52 tony stałych środków ochrony roślin i 21 tys. litrów płynnych, a polska Służba Celno-Skarbowa zatrzymała 1289 litrów nielegalnych środków ochrony roślin.
Kampania ma charakter długofalowy – i mierzalny
Organizatorzy podkreślają, że akcja jest prowadzona konsekwentnie od lat. W siedmiu dotychczasowych edycjach zrealizowano szereg szkoleń dla służb i rolników (m.in. we współpracy z KRUS) oraz rozdystrybuowano łącznie 109 tys. folderów i plakatów w czterech językach.
Hasło „Kupując nielegalnie, szkodzisz wiele razy” ma przypominać, że skutki złych decyzji zakupowych dotykają wielu stron – rolnika, konsumenta i cały rynek.
FAQ
Czy środek ochrony roślin z obcojęzyczną etykietą może być legalny?
Organizatorzy kampanii podkreślają, że każdy środek ochrony roślin z obcojęzyczną etykietą jest nielegalny.
Gdzie najczęściej trafiają się nielegalne środki ochrony roślin?
Za szczególnie ryzykowne uznaje się anonimowe aukcje internetowe oraz handel obwoźny (np. „z bagażnika”).
Jak sprawdzić, czy kupuję legalnie?
Wybieraj sprzedawców wpisanych do odpowiednich rejestrów, żądaj dokumentu zakupu (paragon/faktura) i zwracaj uwagę na stan opakowania oraz etykietę.
Jakie są konsekwencje używania nielegalnych środków?
To ryzyko zdrowotne i środowiskowe, straty w uprawach, problemy w łańcuchu dostaw oraz konsekwencje administracyjne i karne.
